Saha Kurumsal Yönetim ve
Kredi Derecelendirme Hizmetleri

Yapılandırılmış Finansman Nedir?

Yapılandırılmış Finansman Nedir?

Yapılandırılmış finansman (structured finance), bir kaynak kuruluşun, belirli bir nakit akışı sağlamakta olan çok sayıdaki kredi veya benzeri alacak niteliğindeki varlıklarını topluca bir aracı finans kuruluşuna devretmesi, aracı kuruluşun da devraldığı bu varlıkları ve ilgili nakit akışlarını teminat gösterip, daha yüksek kredibilite ve dolaşım kabiliyeti olan bir “varlığa dayalı menkul kıymet” veya VDMK (asset-backed security-ABS) ihraç ederek kaynak kuruluşu finanse etmesi işlemidir. Çok sayıda, farklı özelliklerde ve dağıtılmış nitelikteki alacaklar, tek bir menkul kıymete dayanak oluşturarak yapılandırılıp ihraç edilince, risk yatırımcıya aktarılmakta, kaynak kuruluş da likidite elde etmektedir. Finans piyasasında likidite sağlayıcı bir araç görevi yapan bu “menkul kıymetleştirme” işlemi ve ürünleri sayesinde, fon ihtiyacı olan kaynak kuruluşlar bir ıskonto karşılığında risklerini devredip likidite sağlarken, fon fazlası olan ve riski üstlenen yatırımcılar da karşılığında bir getiri elde etmiş olurlar.

Türkiye’de menkul kıymetleştirme uygulaması, 9 Ocak 2014 tarihli SPK Seri III, No: 58.1 “Varlığa veya İpoteğe Dayalı Menkul Kıymetler Tebliği” ile düzenlenmiştir. Buna göre, Türkiye’de menkul kıymetleştirme yapmaya yetkili kuruluşlar: 1) Finansman şirketleri, 2) Finansal kiralama şirketleri, 3) Bankalar ve yatırım bankaları, 4) İpotek finansmanı kuruluşları, 5) Geniş yetkili aracı kurumlar olarak belirlenmiştir. Bunlardan ilk ikisi sadece kendi alacaklarını yapılandırıp ihraç edebilirken, diğerleri başka kaynak kuruluş alacaklarını da devralarak yapılandırabilir ve menkul kıymet ihraç edebilirler.

Mevzuata göre, yukarıda belirtilen kategorilerdeki bir kurucu firma, her ihraç için bir “özel amaçlı kuruluş” veya ÖAK (special purpose vehicle – SPV) niteliğinde tüzel kişilikli bir fon oluşturmakta, dayanak varlıklar gerekli temerrüt yalıtımı ve güvence mekanizmaları çerçevesinde kaynak kuruluştan bu fona devredilmekte ve yapılandırılmaktadır. İhraççı Fon, yapılandırma kapsamında dayanak varlıkların vadeleri, risk ölçütleri veya başka kriterlerine göre gruplandırabilmekte ve bu gruplara dayalı farklı kıdemlerde (seniority) dilimler (tranch) tanımlayıp, farklı getiri ve ödeme koşullarını haiz tahviller ihraç edebilmektedir.

Tipik bir menkul kıymetleştirme sürecinin tarafları ve örnek işleyişi aşağıdaki grafikte gösterilmektedir:

 

  1. Kurucu firma, bir “Varlık (veya İpotek) Finansmanı Fonu” (Özel Amaçlı Kuruluş) oluşturur.
  2. Kaynak Kuruluş, kredi alacaklarını Varlık Finansmanı Fonu’na “dayanak varlık” olarak devreder. Bazı durumlarda, birden çok kaynak kuruluşun alacaklarını derleyerek “Devreden” niteliğinde bir başka taraf da olabilir. Bu durumda Devreden ile Kaynak kuruluş(lar) farklı olacaktır.
  3. Varlık Finansmanı Fonu, çok sayıdaki yükümlüden kredi alacaklarını, risk ölçütlerine, vadelerine veya başka kriterlere göre gruplandırarak yapılandırır, ihraç edilecek VDMK tertiplerini ve ilgili getiri ve ödeme biçimlerini tanımlar ve bir “Aracı Kurum” aracılığıyla bu ihracı gerçekleştirerek organize piyasada halka arz şeklinde veya nitelikli yatırımcılara satar. Mevzuat gereği, ihraç edilen menkul değerlerin en az %5’i, kaynak kuruluş, fon veya üçüncü taraf bir “Risk Tutucu” tarafından satın alınarak ek bir güvenlik payı yaratılır.
  4. “İhraç bedeli”, tanımlanan şartlarda kaynak kuruluşa ödenir, böylelikle kaynak kuruluş gereksinim duyduğu finansmanı sağlamış olur.
  5. “Hizmet sağlayıcı” olarak belirlenmiş olan kuruluş (genellikle kaynak kuruluşun kendisi olacaktır), alacakların yükümlülerden vadesinde tahsilatı, temerrüde düşenlerin takibi, varsa biriken nakdin nemalandırılmasını ve …
  6. Belirlenmiş olan vadelerdeki itfaları, yani yatırımcılara ödemeleri yürütür.